De Latere of Oostelijke Han-dynastie (23 - 220)

Stichting   
De val vand Han-dynastie
Literatuur en geschiedschrijving
getuigenissen van de Han-cultuur

De stichting van de Oostelijke Han-dynastie
Na de catastrofaal verlopen periode van de regering van Wang Mang wist een lid van het oude keizerlijke huis Liu, na een burgeroorlog die ongeveer twee jaar duurde, de macht aan zich te trekken en als keizer Guang Wudi de keizerlijke troon te bestijgen. Omdat de hoofdstad Chang'an tijdens deze oorlog door barbaren uit het noordwesten verwoest was verplaatste Wudi de hoofdstad van Chang'an naar Luoyang (provincie Henan). Vanwege deze verhuizing wordt de herstelde Han-dynastie, de Latere of Oostelijke Han-dynastie genoemd  (23 - 220 na Chr.). Onder het krachtige bewind van Wudi en van zijn directe opvolgers vond er een voorspoedig herstel plaats.

Wuzhu-munt uit de later Han-dynastie

De keizers van de Latere of Oostelijke Han-dynastie:
tempelnaam en regeringsperiode

Guang Wudi (25-57)
Mingdi (57-75)
Changdi (75-88)
Hedi (88-106)
Shangdi (106)
Andi (106-185)
Shaodi (125)
Shundi (125-144)
Chongdi (144-145)
Zhidi (145-146)
Huandi (146-168)
Lingdi (168-189)
Shaodi (189)
Xiandi (189-220)



Portret van Keizer Guang Wudi

Na het debacle van Wang Mang en de restauraie van de Liu-familie op de keizerlijke troon ging het ecomomisch weer voor de wind en het rijk bereikte weer het prestige en de afmetingen van de vroegere Han. De Zijderoute kwam weer onder Chinese controle en de handel bloeide als vanouds. Chineeses legerafdelingen bereikten tijdens de eerste eeuw zelfs de Caspische zee en daarmee de grenzen van het Romeinse Rijk.
Tijdens deze periode drong het boeddhisme voor het eerst door in China, om een blijvende stempel te drukken op de Chinese samenleving.


De val van de Han-dynastie
Zoals eerder, met name in de laatste jaren van de Vroegere Han-dynastie, werd tijdens de 2^e eeuw het hof geteisterd door een onverzoenlijke rivaliteit tussen de (confucianistische) ambtelijke elite, eunuchen, de clan van de keizerin en lokale militaire machthebbers. Met name de boeren werden weer het slachtoffer van de steeds machtiger wordende grootgrondbezitters. Bijkomende natuurrampen beroofden massa's boeren van hun normale broodwinning en dwongen hen vaak aansluiting te zoeken bij roversbenden. De vlucht naar allerlei mystieke stromingen zoals die ontstaan waren binnen het het taoïsme was een middel om te ontsnappen aan deze maatschappij in verval. Het confucianisme verloor haar prestige en liet een vacuum achter waarin het boeddhisme zich snel verspreidde.
Geïnspireerd door het mystieke taoïsme en gevoed door een leger van duizenden wanhopigen brak rond het jaar 184 de opstand van de 'Gele Tulbanden' uit. Ondanks het feit dat deze opstand na een aantal jaren weer onderdrukt werd, bracht het een genadeklap toe aan het centrale gezag en feitelijk aan de dynastie. Hoewel de Han-dynastie formeel nog bestond, bleven de generaals, die de opstand van de 'Gele Tulbanden' neergeslagen hadden, als lokale krijgsheren de macht in handen houden. Ook de (minderjarige) keizers aan het hof werden een speelbal van dergelijke krijgsheren. Deze periode van verval, die tenslotte pas in 220 tot de formele abdicatie van de laatste Han-keizer leidde, is zeer levendig beschreven in de roman van "De Drie Koninkrijken". De titel van deze roman slaat op de gelijknamige periode die op de Han-dynastie volgde en waarin het Chinese rijk uiteengevallen was in verschillende onderling vechtende deelrijken. Deze toestand zou tot 589 - het begin van de Sui-dynastie - voortduren (met als uitzondering de korte tijd tussen 280 en 316 waarin de Jin-dynastie het rijk voor een korte tijd nomiaal weer verenigde). Een van de meest succesvolle opvolgers van de Han-dynastie was de Noordelijke-Wei-dynastie (385-557).



Afbeelding van een lijkwade opgebouwd uit ongeveer 2000 plaatjes van jade, aaneengeregen door gouddraad. Deze exclusieve lijkwaden zijn voor zover bekend alleen tijdens de Han-dynastie voor koningen en hoogste adel geproduceerd. Er zijn er ongeveer 10 gevonden, waarbij het afgebeelde stuk een van de gaafst bewaarde is en waarschijnlijk toebehoorde aan prinses Dou Wan, die leefde in de 2^e eeuw voor Chr. Het is gevonden bij Mancheng, provincie Hebei.


Literatuur en Geschiedschrijving tijdens de Han-dynastie
De Han-dynastie heeft vele grote culturele prestaties geleverd, waarvan we hier alleen kort ingaan op de verdiensten van deze dynastie voor de Chinese literatuur.
De gevolgen van de schrifthervorming tijdens de Qin-dynastie, die het mogelijk maakten dat - in principe - iedere Chinees waar hij zich ook bevond in het rijk het geschreven woord kon begrijpen, waren erg gunstig voor het ontstaan van een niet aflatende stroom Chinese literaire werken, te beginnen tijdens de Han-dynastie. Talloze resten oude literaire en filosofische werken, voorzover niet geheel verloren gegaan als gevolg van de boekverbrandingen tijdens de Qin-dynastie, werden herontdekt of gereconstrueerd. Zo werd in de 2^e eeuw v. Chr. het canon van de "Vijf Klassieke Werken" opgesteld. Een ware filologische bloeitijd brak aan. Hierbij kwam nog een van de meest in het oog springende verdiensten van de Han-dynastie: de historiografie. Het grootste voorbeeld voor de latere Chinese historici was ongetwijfeld Sima Qian (145 - 86 v. Chr.) met als belangrijkste werk de 'Shiji' (meestal vertaald als "De optekeningen van de historiograaf"). Het boek behandelt de geschiedenis van China vanaf de vijf legendarische keizers (ca. 2500 v. Chr.) tot en met de eerste Han-keizers. De tradite van Sima Qian werd voortgezet door leden van de familie Ban, waarvan Ban Gu (32-92) de bekendste is, a.o. door zijn beschrijving van de geschiedenis van de Vroegere (Westelijke) Han-dynastie, de Hanshu.


Blijvende artistieke getuigenissen van de Han-dynastie
In vele stedelijke musea in China (en daarbuiten) zijn de prachtige artistieke prestaties van de Han-dynastie te bewonderen. Wij noemen hier slechts het moderne "Shanghai Museum"in Shanghai en het eveneens moderne "Henan museum" in de stad Zhengzhou (hoofdstad van de provincie Henan) met zijn uitgebreide collectie kunstvoorwerpen uit het antieke China, van de pré-historie tot en met de Tang-dynastie.)


Een handjevol opgegraven munten uit de Han-dynastie (Wu Shu-munten en munten van Wang Mang).