De Yuan-dynastie (1279-1368)

De Yuan-dynastie (1279-1368) heeft geen goede naam bij Chinese geschiedschrijvers. Het was een dynastie van barbaarse - Mongoolse - overheersers, die hun autoriteit door middel van gewelddadige onderdrukking handhaafden. Toch was er over het algemeen, en met name op gebieden van cultuur en bestuur, sprake van continuïteit en zelfs vooruitgang. Bovendien stond China tijdens de Yuan wijd open voor invloeden van buiten. De Yuan-dynastie maakte deel uit van het Mongoolse rijk, maar werd vanaf de tijd dat Kubilai Khan de dynastie formeel proclameerde (1279) zelfstandig bestuurd vanuit Dadu, het huidige Beijing.

Kaartje van het rijk der Mongolen ten tijde van de grootste expansie, rond 1290. In die tijd was het rijk feitelijk al uiteengevallen in een aantal deelrijken, waar de nazaten van Djenghiz Khan de macht uitoefenden. Het rijk van Kubilai - het territorium van de Yuan-dynastie - is in fel geel weergegeven.
Bron: "An historical atlas of China", A. Herrmann, New edition 1966.

Verovering van China door Yuan
De grondlegger van het Mongoolse rijk was Temüjin (1167-1227), die in 1206 door de Mongoolse stamhoofden de titel Djenghiz Khan (='universeel stamhoofd') verkreeg. Onder deze naam staat deze medogenloze veroveraar over het algemeen bekend. Na zijn benoeming wist hij in korte tijd een groot rijk te veroveren, dat zich ten tijde van zijn dood uitstrekte van het huidige Mongolië, Noord-China, Centraal Azië, Zuid-Rusland tot aan de grenzen van het islamitische Abassieden rijk. Onder zijn opvolgers groeide het rijk verder uit tot in het Midden-Oosten en Oost-Europa aan toe. Ook werd geheel China veroverd (afgerond in 1279). Pogingen om Japan te veroveren (in 1275 en 1292) mislukten echter. Al met al is het Mongoolse rijk voor wat betreft uitgestrektheid ongeëvenaard in de wereldgeschiedenis.

Rechts: Portret dat Djenghiz Khan voorstelt.

Djenghiz Khan wist in campagnes van 1204 tot 1209 het Tibetaanse Tangoetenrijk Xi Xia in het westen van China te veroveren. De Xi Xia kwamen in 1227 nog eenmaal in opstand. Bij de onderdrukking hiervan werden de overblijfselen van dit rijk volkomen vernietigd en de bewoners op grote schaal uitgemoord. Dit gebeurde zo grondig dat er nauwelijks nog een spoor te vinden is van dit eens zo bloeiende rijk aan de rand van het gebied van de Song-dynastie.

De Jin-dynastie in het noorden van China werd in een oorlog van 1211 tot 1215 onderworpen. De machthebbers van de Zuidelijke Song-dynastie waren zo onverstandig de Mongolen hierbij een handje te helpen. Ze realiseerden zich niet dat zij weldra zelf aan de beurt waren. Toch heeft de strijd om het gebied van Zuidelijke Song nog jaren geduurd en is door de Chinezen op heldhaftige wijze gevoerd.

In 1271 stichtte een van de meest competente van de kleinzonen van Djenghiz Khan, Kubilai (1215-1294), de Yuan-dynastie. ("Yuan" betekent "Begin".). Hij had reeds in 1264 de hoofdstad van het Mongolenrijk verplaatst van Karakorum in Mongolië naar Dadu (Beijing, door Marco Polo, Khanbalik="stad van de Khan" genoemd).

Links: Gestileerd portret van Kubilai

Pas in 1276 werd de zuidelijke hoofdstad Hangzhou veroverd en in 1279 kwam de laatste keizer van de Zuidelijke Song-dynastie nabij Guangzhou (Kanton) in de strijd door verdrinking om het leven. Hiermee was de Song-dynastie definitief aan haar einde gekomen.

Culturele bloei tijdens de Yuan-dynastie
De Yuan-dynastie beleefde een continuering van de bloei van de schilderkunst, die reeds tijdens de vorige dynastieën (Vijf Dynastieën en Song-dynastie) ingezet was. Hetzelfde kan gezegd worden over de techniek van de vormgeving en productie van monochroom geglazuurd keramiek (porselein), die tijdens de Yuan, evenals de tijdens voorafgaande periode, een artistiek en technisch hoogtepunt beleefde. Ook op literair gebied heeft de Yuan voor opmerkelijke prestaties gezorgd: Toneel in de volkstaal kwam op en ontwikkelde zich sterk (en bereikte grote hoogte tijdens de op de Yuan-dynastie volgende Ming-dynastie). Op filosofisch en religieus terrein begunstigde het Yuan-hof het Tibetaanse boeddhisme.
Vanwege de uitgestrektheid van het rijk en betrekkelijk open grenzen en verbindingen werden internationale contacten bevorderd en bloeide de handel. Zeehavens, zoals Quanzhou in Fujian, waren centra van intensieve uitwisseling van goederen uit alle uithoeken van de bekende bewoonde wereld. Handelaren uit alle windstreken hadden er zich min of meer permanent gevestigd. De Yuan-heersers maakten vaak gebruik van deze vreemdelingen als adviseurs en agenten. De buitenlandse gemeenschappen (Joden, Arabieren, Oeigoeren en Europeanen) werden actief betrokken bij het bestuur en de economie van het rijk. In deze tijd (1274-1281) maakte Marco Polo zijn beroemde reis. Het kosmopolitische karakter van de Yuan-dynastie is vergelijkbaar met de openheid tijdens de Tang-dynastie en verschilt met de naar binnen gekeerdheid van de opvolgende Ming- en Qing-dynastieën.

Verval en einde van de Yuan-dynastie
Tijdens de eerste twee keizers van de de Yuan, Kubilai en zijn kleinzoon Temür, was het bestuur krachtig. Hierna, vanaf ongeveer 1328, werd het hof steeds meer geplaagd door machtstrijd en intriges. Zoals vaak in de Chinese geschiedenis vonden er tegelijkertijd ook grote natuurrampen plaats met catastrofale gevolgen, waartegen het hof onmachtig was iets uit te richten. Uit wanhoop braken er een aantal hardnekkige en grootschalige opstanden uit, die tenslotte zodanig uit de hand liepen, dat de dynastie in een niet meer te stoppen verval raakte.

Rechts:Portret van Temür (keizer Chengzong, 1295-1307).

De meest succesvolle opstandeling was Zhu Yuanzhang, een man van gewone afkomst, die vanuit Nanjing zijn machtsbasis ten koste van andere rebellen en de Yuan-machthebbers, steeds verder wist uit te breiden, totdat hij in 1368 met de verovering van Peking de laatste resten van de Yuan-dynastie uit China verdreef. Hij beklom de troon als eerste keizer van de Ming-dynastie, Ming Taizu, beter bekend - onder de naam van zijn regeringstitel - als de Hongwu-keizer.