|
Het Legalisme
Het legalisme (Fajia) is een geestelijke stroming (school), die deeluit maakte van bloeitijd van de vroege Chinese filosofie, tijdens de periode van de zogenaamde 'Honderd Scholen' (ongeveer overeenkomend met de periode van de Oostelijke Zhou-dynastie) en tijdens de Qin-dynastie haar hoogtepunt beleefde. De uitganspunten van het legalisme zijn dat de mensen van nature hun eigen belang nastreven en dat zij alleen door middel van dwang (strenge wetten, straf en beloning) tot orde te bewegen zijn. Een sterk gezag en afgedwongen gehoorzaamheid kenmerken legalistische regimes. Het legalisme is tijdens de autoritaire Qin-dynastie zeer rigoreus toegepast en heeft zich daarbij een slechte reputatie op de hals gehaald. Tijdens de voorgaande periode van de 'Strijdende Staten' was het één van de politieke theoriën, die gepropageerd werden om aan de chaotische situatie onder de verschillende Chinese staten en staatjes een eind te maken. Qin bracht deze filosofie zeer succesvol in praktijk, volgens de overlevering dankzij de politieke adviezen van filosoof en raadgever, Shang Yang, in de vierde eeuw voor Chr. Het wordt algemeen aangenomen dat de efficiency van de legalistische staatsorganisatie een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan het succes van Qin in de oorlogen tegen de oude feodale Chinese staten, die eindigden met de alleenheerschappij van de Qin-dynastie. Lang hield de Qin-dynastie echter niet stand: De onderdrukking, een uitvloeisel van het lagalisme, leidde tot grote spanningen, die niet meer in bedwang konden worden gehouden en ten slotte tot een vrijwel algemene opstand leidde.
Het legalisme was de filosofische school die de staat een ideologische basis verschafte om er een sterk en gediscipineerd leger op na te houden en dit medogenloos in te zetten tegen vijanden. Getuigenis hiervan is het beroemde terracotta-leger van de Eerste Keizer, waarvan hier een boogschutter is afgebeeld.
De Han-dynastie (opvolger van de Qin) wist haar gezag te baseren op een geslaagd compromis tussen confucianisme en legalisme, een formule die in wezen door de meeste nakomende dynastieën gebruikt werd om hun gezag te legitimeren.
Bekende legalistische filosofen en politici Hierboven hebben we al kennis gemaakt met Shang Yang (of Wei Yang - "Yang uit Wei"-, maar die oorspronkelijk Gongsun Yang heette). Hij trad in dienst van Qin in 361 en bekleedde van 250-237 v. Chr. het ambt van hoogste raadgever van Xiao, de de hertog van Qin. Hij was een van de grote hervormers uit de Chinese geschiedenis, die door het instellen van strenge regels Qin tot een sterke militaire en economische macht maakte. Aan hem werd het auteurschap van het naar hem genoemde legalistische filosofische werk toegeschreven, Shangjun shu, "de geschriften van de heer van Shang", waarschijnlijk ten onrechte.
Een tweede bekende legalistische politieke adviseur was Han Feizi ("meester Fei uit Han", 280-233 v. Chr.). Begonnen als leerling van de confucianist Xunzi, wendde hij zich later tot het legalisme. Hij werkte oorspronkelijk voor de staat Han maar liep over naar Qin. Zijn vroegere medestudent Li Si (zie hieronder), die reeds voor Qin werkte, zag in hem waarschijnlijk een rivaal en dwong hem tot zelfmoord in 233 v. Chr.
De meest beroemde en beruchte persoonlijkheid onder de legalisten is ongetwijfeld Li Si (280 - 208 v. Chr.), de eerste minister van de staat Qin en rechterhand van de Eerste Keizer (Qin Shi Huangdi). Hij was afkomstig van de staat Chu maar trad later in dienst van de staat Qin. Zijn legalistische politiek had weliswaar lange tijd veel succes, maar dit succes rustte geheel op het autoritaire karakter hiervan. Berucht is bijvoorbeeld de verbranding door Qin van alle klassieke boeken in 213 v. Chr., die het legalistische regime als een gevaar beschouwde voor de macht van de Qin-staat.

Li Si (280-208 v.Chr.), belangrijkste raadgever van de Eerste Keizer en beroemd en berucht legalist. Volgens de Chinese geschiedschrijving was hij verantwoordelijk voor bijna al het goede en het kwade tijdens de korte Qin-dynastie.
Laatst gewijzigd op:
31-12-2008
|