Een boeddha is een goddelijk persoon, die de staat van verlichting bereikt heeft. Hij heeft het aardse leven verlaten en is binnengetreden in het Nirvana. Oorspronkelijk was deze uiterste staat van onthechting slechts voorbehouden aan de historische boeddha, Siddharta Gautama 'Sakyamuni' (=wijze van de Sakya's).  

Gedurende de ontwikkeling van het boeddhisme van een filosofisch systeem naar volksreligie zijn er meerdere boeddha's bijgekomen. Hierbij wordt de Boeddha Sakyamuni beschouwd als de boeddha van het huidige tijdperk en de Boeddha Maitreya de toekomstige boeddha. Ook in het verleden zouden er vele boeddha's bestaan hebben.
Vaak afgebeeld zijn de vijf zgn. meditatieboeddha's, waaronder de Boeddha Amitabha en de Boeddha Vairocana.
Boeddha's werden steeds meer vereerd als goden. Dit was soms moeilijk te rijmen met de menselijke gedaante van de historische Boeddha Sakyamuni.Er zijn echter in de loop der tijden aan Sakyamuni eveneens goddelijke karaktertrekken toegekend. Zo zou hij zijn overleden moeder in de hemel bezocht hebben en (via een ladder!) weer naar de aarde teruggekeerd zijn.
Hierna volgt een korte beschrijvingen van de volgende boeddha's:
Sakayamuni
Maitreya
Amitabha
Yao
Vairocana

Boeddha S(h)akyamuni
Chinees: Fo
Sakyamuni was de historische boeddha. Hij werd geboren in Noord-India in het vorstendom der Sakya's. 'Sakyamuni' betekent 'Wijze van de Sakya's'. Zijn echte naam was Siddharta Gautama. Hij zou geleefd hebben van 563 tot 483 v. Chr. (Sommige bronnen hanteren andere data).
In China ziet men maar zelden afbeeldingen van Sakyamuni in 'moderne' tempels.
Meestal wordt hij staande afgebeeld. In dat geval houdt de Boeddha Sakyamuni zijn handen gewoonlijk op borsthoogte. In het totaal zijn er zeven verschillende handgebaren (zgn. Mudra's) mogelijk: Gebaar van geruststelling, onderricht, geven, aanraken van de aarde, meditatie, het in beweging zetten van het rad van de leer en tenslotte het gebaar van het Hoogste Inzicht.

De afbeelding uit de zesde eeuw toont een bronzen vergulden beeldje (ca. 30 cm hoogte) van de Boeddha Sakyamuni in een typische pose. De gebaren symboliseren 'geven' (linkerhand) en 'geruststelling' (rechterhand).

Boeddha Maitreya
Chinees: Mile(fo), Japans: Miroku.
Maitreya is de toekomstige boeddha. Vaak wordt Maitreya niet tot de boeddha's gerekend, omdat hij immers nog niet verschenen is. Daarom wordt hij wel voorgesteld als bodhisattva of als een geheel op zichzelf staande godheid. In de Indiasche en vroeg-Chinese afbeeldingen werd hij nog conventioneel afgebeeld en soms moeilijk te onderscheiden van Sakyamuni of Amitabha. Maitreya is vaak te herkennen aan de zithouding met gekruiste benen. Een van zijn attributen is een flesje met levenselixer.
Later wordt hij in China als de dikbuikige 'lachende boeddha' afgebeeld. hoewel deze manier van afbeelden weinig met het oorspronkelijke boeddhisme te maken heeft, is de Maitreya hierdoor wel eenduidig herkenbaar geworden. In elke souvenirwinkel kan men hem aantreffen!

In de rots uitgehouwen ongeveer 80 cm hoge 'lachende boeddha' (Maitreya) nabij de stad Hangzhou (provincie Zhejiang).

Boeddha Amitabha
Chinees: Amito(fo)
De Boeddha Amitabha is de heerser van het Westerse Paradijs (Sanskriet: "Sukhavati") en de belangrijkste godheid van de school van het 'Zuivere Land' (Qingtu). Hij is de geestelijke vader van de Bodhisattva Avalokiteshvara (Chinees Guanyin). Voor de aanhangers van de 'Zuivere Land' sekte is het vaak achterelkaar prevelen van een mantra met de naam van Amitabha en / of het aanschouwen van zijn beeldtenis voldoende om in het volgende leven het Westerse Paradijs te bereiken.
Volgens de Tibetaanse boeddhisten is de Panchen Lama de incarnatie van de Boeddha Amithaba. Amitabha wordt meestal afgebeeld in lotuszit met de handen in de meditatiehouding.

Groot aantal kleine afbeeldingen van de Boeddha Amitabha uit een van de nissen in het Longmen-grottencomplex nabij Luoyang, provincie Henan.

Boeddha Bhaisajyaguru, Meester van Genezing
Chinees: Yao(fo)
Bhaisajyaguru, hetgeen letterlijk "medicijn-boeddha" betekent, zou wonderen van genezing teweeg kunnen brengen en het leven van de gelovige verlengen. Hierom is hij vooral populair onder vele gewone gelovigen. Buiten genezing zou hij ook bescherming bieden tegen rampen.
Yaofo wordt meestal afgebeeld in lotuszit met een medicijnpotje in zijn handen. Er zijn weinig tempels speciaal aan hem gewijd. Meestal maakt hij deel uit van een groep andere boeddha's.

Houten beeldje van Bhaisajyaguru / Yaofo (recent).
(foto Geledraak.nl 2002)

Boeddha Vairocana
Vairocana is de boeddha van het Centrum en belangrijkste godheid van het esoterische (tantrische) boeddhisme (in Japan de Shingon-sekte).
De Boeddha Vairocana wordt meestal mediterend in lotushouding afgebeeld. In tegenstelling tot de andere boeddha's, draagt Vairocana vaak sieraden.

Het indrukwekkende 17 m hoge beeld van de boeddha Vairocana. Tang-dynastie, Longmen grotten bij Luoyang.
(foto Geledraak.nl 2001)