|
Een mening waar niemand meer naar luistert
(China Nu zomer 2002)
In Bad Elements: Chinese Rebels from Los Angeles to Beijing. laat Ian Buruma tientallen Chinese ‘rebellen’ in en buiten de Volksrepubliek aan het woord.
Auteur: © David Engelhard
Buruma, een Brits-Nederlandse schrijver opgeleid in sinologie in Leiden en Japan, reisde tussen 1996 en 2001 de gehele Chinese ‘wereld’ af op zoek naar dissidenten, politieke idealisten, teleurgestelde ex-activisten en orthodox christelijke gelovigen. Het resultaat is een santenkraam van meningen, die soms opvallend openhartig worden geuit in de binnenlanden van Sichuan, of ‘waar niemand meer naar luistert’ in een metropool in de Verenigde Staten.
Het boek is ingedeeld naar regio met veel thematische zijpaden. Hij bezoekt en beschrijft zeer geïnformeerd en genuanceerd de samenlevingen van Taiwan, Hongkong, Singapore en Tibet. Het boek begint echter met een rondgang in voornamelijk de VS langs de ‘exiles’, zoals de groep studentenleiders van de demonstraties op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989. Over hoe deze jongeren na hun turbulente carrière op het politieke wereldtoneel, terecht zijn gekomen is al veel bekend, door onder meer een aantal televisiedocumentaires. Hij ontmoet Chai Ling, de fragiele woordvoerster indertijd op het Plein en nu succesvol in de Internetbusiness in Amerika. Zonder zelf een oordeel te geven, geeft Buruma duidelijk aan dat zij met haar charmante Amerikaanse stijl van praten en leven de ergernis opwekt van de andere dissidenten.
Maar dat is niet vreemd, want het lijkt wel of alle Chinese dissidenten in ballingschap voornamelijk tegen elkaar rebelleren. Dat is precies de reden waarom de Chinese overheid de laatste jaren zoveel dissidenten, waaronder studentenleider Wang Dan en de grand old dissident Wei Jingshen, heeft verbannen in plaats van gevangen te houden: in het buitenland zijn ze tussen het gekrakeel veel meer monddood dan in de oorverdovende stilte van de gevangenis. Verdeeldheid in oppositie
Buruma beschrijft de pijnlijke confrontaties tussen Wei Jingshen en Wang Xizhe. Wang was al een activist in de vroege jaren ’70 toen hij mede-auteur was van het beroemde Li Yi Zhe manifest, waarin gepleit werd voor een vorm van democratisch socialisme. Hij is nu in de VS lid van de Chinese Democratische Partij. Hij verdedigde indertijd Deng Xiaoping toen die Wei voor jaren opsloot nadat die zijn vijfde hervorming (democratie), naast de vier hervormingen van Deng, op de Muur van de Democratie plakte. Wang vond namelijk dat Deng terecht bang was voor chaos en daarom China met harde hand diende te besturen. Volgens Wang zouden de hervormingen door chaos in gevaar komen, terwijl volgens Wei de hervormingen zonder echte democratie juist nooit van de grond konden komen. Wang mocht dan loyaal zijn aan de Partij, dat was niet wederzijds: van 1981 tot ’93 zat hij –net als Wei- gevangen. Het heeft geen verbroedering tot stand gebracht. Wang Bingzhang, een oprichter van de Chinese Democratische Partij, schrijft ondertussen naar het Amerikaanse Huis van Afgevaardigen dat ze niet naar Wei Jingshen moeten luisteren omdat hij een ‘ill-cultivated bubble-star’ is, met ‘weinig visie’ en een ‘laag IQ’, zonder ‘gehoor in de gehele Chinese dissidente gemeenschap van China’.
Volgens weer een andere ‘rebel’ is het allemaal terug te voeren op de Chinese cultuur. Li Lu (een studentenleider uit ’89, nu zakenman in New York), die zelf uitvoerig betrokken was bij de strijd tussen ‘gematigden’ en ‘radicalen’ op het Plein, geeft aan dat de Chinese cultuur alleen slaafse volgers of extreme radicalen kan voortbrengen. De extreme radicalen kunnen het nooit eens worden en leven in het buitenland waar ze elkaar de tent uit vechten. Buruma haalt in dit kader een interessant begrip aan, zige, ofwel ‘prestige’ en ‘kwalificaties’. De pikorde onder de dissidenten wordt bepaald door de hoeveel zige die iemand heeft. Hoe langer de gevangenisstraf, hoe meer zige; hoe eerder je actief was, hoe meer zige. Christendom als panacee
De Chinese cultuur wordt overigens veelvuldig aangehaald in het boek. Cultuur wordt gemakkelijk van stal gehaald om allerlei problemen te verklaren, variërend van ‘het slaafse collectivisme’ tot het gebrek aan analytisch vermogen. Buruma laat duidelijk blijken dat volgens hem de cultuur als zodanig niet zoveel verklaart, maar voor zijn geïnterviewden is het wel een hanteerbaar begrip. Onder de dissidenten is het armoe troef wat de Chinese cultuur te bieden heeft. Buitenlanders kúnnen het ook niet begrijpen, want ‘China is zo oud met zijn vijfduizend jaar geschiedenis, dat het te gecompliceerd is voor buitenlanders om te doorgronden,’ en ‘wij Chinezen delen gemeenschappelijke waarden.’ Het zijn dit soort dooddoeners die Buruma veelvuldig tegenkomt, maar niet altijd kritiekloos slikt. Ergens merkt hij zelfs ironisch op dat de Chinezen het zelf in ieder geval ook niet begrijpen.
Opvallend is de populariteit van het christendom onder de ‘rebellen’. Zo negatief als ze zich over het algemeen uitlaten over China, zo enthousiast zijn ze over het christendom, dat volgens hen de basis vormt van al het goede in het Westen. De eerder genoemde Wang Bingzhang, indertijd als activist geenszins geïnspireerd door het christendom, heeft zich in Toronto bekeerd. Hem gaat het om het gebrek aan ‘waarden’ in China en het ‘spirituele vacuüm’ waarin de samenleving terecht is gekomen na de kaalslag van de communisten. De waarden van het christendom zouden China moeten redden omdat anders mensen zich niet kunnen beheersen. Bouwwerk van leugens
Hij ontmoet een stoet aan mensen die zich christen noemen:‘[volgens hen] waren zij rijk door het geloof, dat is ook waarom Chinezen Jezus nodig hadden’; ‘[hij vroeg] of ik dacht dat Jezus voor democratie was’.Ook treft hij leden van de Falun Gong en andere verwante groeperingen. Buruma verbaast zich erover dat ook deze gelovigen elkaar weinig sympathie toedichten. Hij ontmoet een meisje, Zhang, een volgeling van de Meester van het Life Science Institute. De Meester zit in de gevangenis op verdenking van banden met de Falun Gong. Volkomen ten onrechte, volgens Zhang, want de Falun Gong zijn ‘bijgelovige oplichters’.
Een katholieke priester beweert vervolgens dat het onmogelijk is om tegelijk christen te zijn en lid van de Communistische Partij omdat communisme ook een soort religie is. Voor moslims is dat anders omdat ‘dat een etnische minderheid’ is. Ook de vervolging van de Falun Gong is volgens hem uitstekend, omdat zij hun meester als god zien en daarom is het een gevaarlijke sekte.
Buruma reist ook nog uitvoerig door Taiwan, Hongkong, Singapore en Tibet. Overal ontmoet hij mensen, bekend en onbekend, die hij aan het woord laat over hun drijfveren, standpunten en voorspellingen omtrent het ‘probleem van China.’ Buruma verklaart in de inleiding dat vroeg of laat de overheersing van de Communistische Partij zal eindigen. Zal er dan een opnieuw een nieuwe dynastie komen die de vorige vervangt, of zullen de Chinezen in staat zijn om met een democratisch bestuur een opener en vrijere samenleving op te bouwen? Zijn geïnterviewden zijn het er in ieder geval niet over eens.
In een uitstekend laatste hoofdstuk roept hij bij wijze van antwoord de vraag op waarom de Partij, als bolwerk van macht beschermd door geheime politie die elke vorm van oppositie heeft kunnen neerslaan, het toch nog nodig vindt om een kleine, onbekende dichter of leraar of journalist op te sluiten. Hij haalt Havel aan die het een kenmerk van een post-totalitair systeem vindt dat er een ideologie is ontstaan om alle vragen dogmatisch te verklaren met antwoorden die juist het tegendeel van de waarheid zijn. Een web van leugens. Bureaucratie wordt ‘volksdemocratie’ genoemd, willekeurige vervolging heet ‘wetshandhaving’ en het beperken van onafhankelijk denken moet juist ‘een hogere vorm van wetenschap’ bewerkstelligen. De Grote Hal van het Volk is net zo verboden voor de gewone man als de Verboden Stad in vroeger tijden.
Het probleem van China is ‘dat de oude leugens niet meer opgaan’. Wanneer iemand een steen uit het bouwwerk van leugens trekt stort het in. De Partij kan niet anders dan elke vorm van waarheidstelling, ook al komt die van een onbekende dichter of journalist, de kop indrukken. Buruma is het uiteindelijk met Wei Jingshen eens dat hoe langer het bouwwerk van leugens overeind blijft staan, hoe groter de chaos, wanneer het uiteindelijk instort.
Boekinformatie
Ian Buruma : BAD ELEMENTS: CHINESE REBELS FROM LOS ANGELES TO BEIJING
Uitgeverij Random House, New York 2001
Importeur Van Ditmar Boekenimport, Amsterdam
367 blz. hardcover, prijs € 36,50
Laatst gewijzigd op:
14-5-2011
|
reageren
