De feiten die Dagblad Trouw onlangs boven tafel heeft gekregen over visumfraude op de ambassade in Beijing tonen aan dat het zachtgezegd een rommeltje is bij Buitenlandse Zaken. Oogluikend werd toegestaan dat op de Nederlandse ambassade in Beijing regels werden overtreden, en erger nog: er werd niet ingegrepen toen bekend werd dat er onrechtmatig flink geld werd verdiend aan het verstrekken van visa aan Chinezen.

Voor diegenen in Nederland die regelmatig Chinezen uitnodigen voor een bezoek aan Nederland komen deze feiten niet als een verrassing. Aan den lijve ondervinden zij dat het visumbeleid van 'Buitenlandse Zaken' "ondoorzichtig is en ruimte laat voor willekeur".

Het aanvragen van een visum voor Chinese bezoekers is een lange, energieverslindende weg vol hindernissen en met onzekere uitkomst. Een bezwaarprocedure na afwijzing aanspannen kan, maar dat betekent in alle gevallen dat de voorgenomen reis moet worden afgeblazen - en dat is vaak een kostbare zaak voor de aanvrager of uitnodigende partij, die immers al reserveringen heeft gedaan.

De voorwaarden rond de aanvraag lijken duidelijk genoeg: in de uitnodigingsbrief (van Nederlandse kant) moet worden aangegeven: doel van de reis (zakelijk doel), de verblijfsduur in Nederland, het programma van dag tot dag, het overnachtingsadres en naam van degene die de kosten van de reis en verblijf betaalt. De aanvraag moet tenminste drie weken voor aanvang van de reis worden ingediend door de aanvrager zelf.

Bij de behandeling van de aanvraag gaat het vaak mis. De aanvraag wordt volgens de officiele instructies, eerst behandeld door de ambassade/consulaat en daarna door het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Onduidelijk overigens is of de ambassade zelfstandig visa mag afgeven of eerst verplicht is de aanvraag te melden bij het Ministerie. Er is een lijst van landen waar Nederlandse diplomatieke posten het Ministerie móeten raadplegen, maar die lijst is "geheim" aldus een woordvoerder van het Ministerie desgevraagd aan Geledraak.nl.

Onaangename ervaringen
Met het Ministerie hebben velen onaangename ervaringen. Vaak wordt de uitnodigende partij opgebeld door een ambtenaar met aanvullende vragen en verzoeken, bijvoorbeeld een reserveringsbewijs van een hotel. Een dag later kan weer om een ander bewijs worden gevraagd. Wie de telefoon door afwezigheid niet beantwoordt kan pech hebben. Het is voorgekomen dat een ambtenaar geen bericht achterliet op het aanwezige antwoordapparaat. Gevolg: afwijzing van de aanvraag.

Ook organisaties/bedrijven die de Chinese bezoekers willen ontvangen kunnen telefoon verwachten. "Het komt hierbij voor dat die organisaties onder druk worden gezet door een ambtenaar", zegt een vertegenwoordiger van een organisatie die geregeld Chinese delegaties uitnodigt (deze wil overigens anoniem blijven- red.). "Zo is iemand gevraagd 'of hij wel weet dat hij medeverantwoordelijk is indien de bezoekende Chinezen illegaal achterblijven, en dat hij in dat geval een boete van 6000 gulden riskeert'".

De telefoontjes worden als vernederend gezien, "je wordt behandeld als een kleuter", vindt een medewerker van een Kamer van Koophandel, die eveneens anoniem wil blijven.

"Geen poot om op te staan"
"Het visumbeleid is uiterst onduidelijk", vindt Monique Groeneveld die voorheen bij China Hongkong Development B.V. werkte en daar te maken had met aanvragen van Nederlandse visa voor Chinezen. "De aanvraagprocedure is "één groot zwart gat en je bent overgeleverd aan de grillen van het Ministerie. Soms werden aanvragen met een uitgesproken serieus zakelijk doel zomaar geweigerd, echt onverklaarbaar. Als Nederlands aanvragend bedrijf heb je echt geen poot om op te staan; je weet niet waar je aan toe bent".

"Het ergste vind ik nog dat je wordt beschouwt als een halve crimineel, als iemand die op oneigenlijke gronden Chinezen naar Nederland wil laten komen. Ik heb dit werk heel lang gedaan en nog nooit is er ook maar één Chinees achtergebleven, en dat geldt natuurlijk voor 99 procent van de Nederlandse bedrijven die Chinezen uitnodigen. Het bewijs dat je te goeder trouw bent telt blijkbaar absoluut niet".

Groep 'niet serieus genoeg'
Het probleem lijkt vooral te liggen bij het Ministerie zelf: dat geeft niet duidelijk aan wat een 'zakelijk reisdoel' is. Overigens is de eis van zakelijk doel niet terug te vinden in bijvoorbeeld de Gemeenschappelijke Visuminstructies aan diplomatieke posten. Monique Groeneveld, die inmiddels haar eigen organisatiebureau, Intercultura, drijft: "Nog niet heel lang geleden kreeg een groep die ik wilde uitnodigen een afwijzing van het Ministerie, omdat het reisdoel 'niet serieus genoeg' was. De groep zou 10 dagen komen, en drie daarvan was ingevuld met bedrijfsbezoek. Die afwijzing kon alleen worden teruggedraaid als voor elk lid van degroep 10.000 euro garantiegeld werd betaald. Dat mocht mijn bedrijf niet zelf doen, dat moest een privépersoon zijn ofwel een bedrijf dat al jaren was gevestigd. Intussen had ik voor die groep, afkomstig uit de provincie Sichuan, al een weeklang verblijfskosten in Beijing betaald".

Uiteraard komen ook de Chinese aanvragers zelf vaak voor vervelende situaties en hoge kosten te staan in afwachting van hun visum. Zij moeten van ver komen om hun visumaanvraag in te dienen en worden vervolgens dikwijls later nog eens opgeroepen. Er zou soms honderden kilometers worden gereisd naar ambassade of consulaat, om enkel en alleen te horen te krijgen dat het visitekaartje moet worden afgegeven.

Kunstjes vertonen
Een jaar geleden werd een groep artiesten op een Nederlandse diplomatieke post in China ontboden. Omdat wantrouwen bestond of zij werkelijk de artiesten waren voor wie ze zich uitgaven, moesten enkelen hun kunsten vertonen. Minstens een persoon is toen afgewezen en kon niet meereizen voor de optredens op ondermeer de Floriade.
Ook moeten mensen weleens voor een tweede keer op de diplomatieke post verschijnen, vaal reizen van honderden kilometers. Het is wel voorgekomen dat vervolgens enkel om afgifte van een visitekaartje werd gevraagd.

Officieël geklaagd over dergelijke handelwijzen wordt er door de aanvragers van visa zelden: De reden is duidelijk: ook in de toekomst hebben zij nog te maken met Buitenlandse Zaken. "Maar het blijft een vreemde zaak", meent een ander die anoniem wenst te blijven. "Je knutselt een programma in elkaar dat acceptabel is voor het Ministerie en alle partijen weten dat je aan het liegen bent. Een hypocriete gang van zaken".

Heeft Nederland stricter visumbeleid dan andere Schengenlanden?
Het beeld van Nederland als gulle verstrekker van visa aan Chinezen in de jaren negentig is omgeslagen in het tegendeel. Van Europa is Nederland nu het minst populaire, want moeilijkste land als het gaat om visumaanvragen. Dat Nederland stricter is dan andere Schengenlanden bestrijdt het Ministerie van Buitenlandse Zaken overigens stellig. In een eerdere verklaring aan Geledraak.nl schrijft een woordvoerder:
"Het Nederlandse visumbeleid is zeker niet stricter dan van andere landen. Alle bij de visumverlening betrokken Nederlandse instanties zijn zich bewust van het grote belang van een zo soepel mogelijk verloop van zakelijke contacten van Nederlandse ondernemingen met Chinese partners.
Aan de andere kant moet de Nederlandse staat waken tegen de reële kans dat vreemdelingen het visum gebruiken voor een ander doel dan zij bij de aanvraag opgeven. Dit betreft vooral het voornemen om zich blijvend - voor langere tijd - in Nederland te vestigen zonder de aan de daarvoor geldende vereisten te voldoen".

In de dagelijkse praktijk blijkt dat de angst voor illegale immigratie de basis voor het beleid vormt, en niet de intentie om de afhandeling soepel te laten verlopen, zo blijkt uit verklaringen als hierboven gemeld. Uiteraard is angst voor illegale immigratie 'legaal', vinden bedrijven en organisaties. Maar: de angst is doorgeslagen. Waarom bekende organisaties blijven achtervolgen die te goeder trouw zijn? De energie van Buitenlandse Zaken kan beter worden gericht op het scannen van havencontainers op mogelijke mensensmokkel, zo vinden zij.

Overige Schengenlanden geven wel visa aan toeristen af
Niet alleen uit verklaringen van getuigen, ook op grond een document kan worden aangetoond dat Nederland (samen met Belgie en Luxemburg) wel degelijk een strikt visumbeleid heeft. In de Position Paper 2001-2002 van de European Chamber of Commerce in China Tourism Industry Working Group (niet meer online beschikbaar - red.) wordt gemeld dat de Beneluxlanden de enige drie landen zijn die geen enkel 'toerisme visum' afgeven aan Chinezen. Individuele toeristenvisa worden wel afgegeven door: Oostenrijk, Denemarken, Finland, Duitsland, Frankrijk, Grienkenland, Polen, Spanje, Zweden en Groot-Brittannie. Oostenrijk en Denemarken roepen aanvragers ook niet op voor een interview ter ambassade.

De toon op bv. de website van de Duitse ambassade in Beijing is hartelijk. 'Willkommen in Deutschland' heet het, en onder 'visa' lezen we 'Wij willen u de binnenkomst in Duitsland zo gemakkelijk mogelijk maken'.

Einde 'visumshopping' in zicht
De situatie is verwarrend en nodigt sterk uit tot 'visum-shopping' in Europa. Vorige week zijn onderhandelingen afgerond tussen China en de EU om tot een toerismeverdrag te komen. Hierin wordt geregeld dat toeristische groepen zonder al te veel poespas vooraf de Schengenlanden mogen bereizen. Van Chinese zijde worden ruim 500 reisbureaus aangewezen die de groepsreizen en bijbehorende visa-aanvragen mogen afhandelen. Als er iets fout gaat- er blijven bijvoorbeeld deelnemers achter - dan is het reisbureau verantwoordelijk. De termijn voor afgifte van een visum drastisch worden ingekort: in 1 week moet de aanvraag zijn afgehandeld.

Wellicht ligt hiermee het einde in het verschiet van alle visum-aanvraag ellende. Zakenrelaties melden zich aan als toeristische groep en hebben binnen een week het visum op zak.

LINKS:

Artikel naar aanleiding van berichtgeving in Trouw over visumfraude in Beijing (okt. 2003)

Artikel "Chinese toeristen (nog) niet welkom in Nederland", elders op Geledraak.nl (nov. 2002)

Klachten afhandeling van afhandeling visa voor kort verblijf door Ombudsman Ombudsman (2002)