adverteren     onze diensten     Twitter     contact     disclaimer     privacy     redactiestatuut     over Geledraak.nl     sitemap  
 
 
Cultuur & geschiedenis 
artikel doorsturen  

Deze week op televisie
China op TV en radio
Lees de tv tips voor de komende week op de
tv tips pagina.

Hedendaagse kunst in China
een overzicht


Tekst: © Nina Oeghoede, sept. 2004

Het is hip. Het is in. En het wordt alleen maar belangrijker: hedendaagse kunst uit China. Sinds de eerste Chinese kunstenaars ongeveer vijftien jaar geleden doorbraken in het Westen, is China niet meer weg te denken uit de internationale kunstwereld. Op de belangrijkste beurzen en biënnales, in galerieën en musea, als thema van grote Westerse overzichtstentoonstellingen: de stormachtige opmars van de Chinese kunst is niet te stuiten.

De vraag is echter: waar komt deze kunst vandaan? Welke ontwikkelingen hebben tot dit aldoor groeiende succes geleid? En: hoe Chinees is Chinese kunst eigenlijk? Wanneer men in het Westen verwijst naar "Chinese hedendaagse kunst", bedoelt men dan niet gewoon "hedendaagse kunst"?

Ironisch genoeg heeft de Grote Roerganger Mao Zedong zélf onbewust de voorwaarden gecreëerd voor het ontstaan van China's moderne en hedendaagse kunst. De propagandistische schilderijen die het culturele leven vanaf de jaren 50 zouden domineren, betekenden een definitieve breuk met de traditionele, Chinese schilderkunst. Inkt en delicaat rijstpapier werden ingeruild voor olieverf op grove doeken. Landschappen en kalligrafie maakten plaats voor revolutionaire boeren en arbeiders. Bovendien was niet langer de techniek (perfecte beheersing van het penseel) maar wel de boodschap in de kunst belangrijk.

Kortom, de Culturele Revolutie maakte een einde aan veel tradities die eeuwenlang kenmerkend waren geweest voor de Chinese cultuur. Enerzijds, bracht dit een enorme verarming met zich mee. Anderzijds, zou het Chinese denken juist daardoor veel ontvankelijker zijn, voor de moderne ideeën die vanaf de jaren '80 hun intrede deden.

Einde van de Culturele Revolutie: gretige experimenten
Het einde van de Culturele Revolutie betekende voor veel kunstenaars een dynamische tijd van gretig experimenteren en ontdekken in een sfeer van betrekkelijke vrijheid. De Star Group, China's eerste kunstenaarscollectief, werd in 1979 opgericht. In Beijing (1980) en Xi'an (1981) hield men de eerste hedendaagse kunsttentoonstellingen en in 1984 werd, verspreid over 9 steden, de eerste tentoonstelling georganiseerd op nationaal niveau. De expositie werd in Shanghai reeds na vier dagen door de overheid gesloten maar een nieuwe tijd was aangebroken en de autoriteiten konden de vernieuwingen niet langer tegenhouden. Al deze ontwikkelingen en met name de reactie op de nationale tentoonstelling leidden tot een explosie van experimentele kunst.

1985 zou een cruciaal jaar blijken te zijn in de Chinese kunstgeschiedenis. De overheid versoepelde haar houding ten opzichte van kunst en cultuur. Het aantal tentoonstellingen en kunstenaarscollectieven nam exponentieel toe: o.a. Wang Guangyi vormde de toonaangevende Northern Group in Noord-China en in Changsha (provincie Hunan) werd de Zero Group opgericht. Ook kwam het eerste Chinese kunsttijdschrift in omloop: Fine Art China. Nog geen jaar later formeerden Huang Yong Ping en Wang Du hun invloedrijke collectieven, respectievelijk Xiamen Dada en de Salon of Southern Chinese Artists. In Hangzhou werden de eerste Chinese installaties gepresenteerd. Onder leiding van Wang Guangyi ontstond in 1987 de biënnale voor Noord-Chinese kunstenaarscollectieven. De Grote Muur bleek de ultieme locatie voor diverse performances en de National Gallery in Peking toonde steeds vaker werk van jonge, avant-gardekunstenaars. Het was een tijd van euforie, zelfvertrouwen en vernieuwingsdrang. Bovendien had men voor het eerst het gevoel, deel uit te maken van een kunstkring op nationaal niveau.

China/Avant Garde: een keerpunt
1989 begon met de monstertentoonstelling China/Avant Garde. Deze tentoonstelling wordt door velen nog steeds beschouwd als een keerpunt in (dan wel het begin van) de Chinese moderne kunst. Nooit eerder was een overzichtstentoonstelling van dergelijke omvang georganiseerd. Verspreid over 3 verdiepingen van de National Gallery in Peking, toonden 185 kunstenaars uit het hele land hun werk. Traditionele kunst hing zij aan zij met abstracte schilderijen, installaties en performances. China/Avant Garde bleek overigens niet de enige mijlpaal dat jaar. China's eerste kunstenaarscollectief, de Star Group, vierde haar tienjarig jubileum en in Parijs opende Magicians of the Earth, een groepstentoonstelling met 3 Chinese deelnemers onder wie Huang Yong Ping.

Huan Yong Ping

Foto: Huan Yong Ping 'The History of Chinese Art and the History of Modern Art - washed two minutes in a washing machine'. 1987

Het werk dat Huang Yong Ping tentoonstelde, bestond uit twee boeken -History of Chinese Art en History of Modern Western Art- die hij twee minuten lang in een wasmachine stopte. Zowel het wasresultaat (papier-maché) als de wasmachine werden getoond (zie foto). De idee was dat de wasbeurt de inhoud van de boeken zou veranderen en zelfs vervuilen. Huang Yong Pings bijdrage aan Magicians of the Earth had voor de Chinese kunstwereld een enorme symbolische waarde. Het zou immers de eerste keer zijn dat Chinese kunstenaars officieel werden uitgenodigd om deel te nemen aan een grote Westerse tentoonstelling. Jammer genoeg werd de euforie van al deze spectaculaire ontwikkelingen bruusk verstoord op 4 juni 1989.

Politieke Pop Art
Hoewel het vaak moeilijk is om hedendaagse intellectuele stromingen te onderscheiden, kan Chinese contemporaine kunst toch duidelijk worden ingedeeld in twee verschillende scholen. Enerzijds, komt Politieke Pop Art voornamelijk tot uiting in schilder- en beeldhouwkunst. Anderzijds, bestaat er ook een minder politiek getinte stroming, gericht op performances, video's en installaties (Performance Art) Beide richtingen vinden evenwel hun grondslag in de periode vanaf het einde van de Culturele Revolutie tot aan de tragische ontwikkelingen op het Tiananmen Plein (1976-1989).

Politieke Pop Art bekritiseert of verwijst naar belangrijke politieke ontwikkelingen. Veel Chinese kunstenaars zijn hun carrière begonnen als propagandistische schilders. De Culturele Revolutie betekende, zoals hierboven vermeld, een breuk met het verleden. De traditionele, elegante stijl werd vervangen door forse lijnen, krachtige figuren en spetterende kleuren. Schoonheid moest plaats maken voor betekenis en deze vereenvoudigde, realistische techniek leidde in de jaren tachtig tot de Politieke Pop Art.

Wang Guangyi

 Foto: Wang Guangyi - Woodcut, 2002/ met dank aan Shanghart

De bekendste vertegenwoordiger van dit genre is ongetwijfeld Wang Guangyi. Zijn schilderijen laten schetsmatige, propagandistische figuren zien, gecombineerd met Westerse merknamen en logo's (zie foto). Wang Guangyi is naar eigen zeggen geen criticus. Hij ziet zichzelf veeleer als een toeschouwer, die vanaf de zijlijn observeert hoe twee culturen met elkaar in conflict komen.

Ook in het werk van Yan Pei Ming en in mindere mate in de schilderijen van Zhou Chunya (beiden begonnen hun loopbaan als propagandistische schilders) zijn duidelijke verwijzingen naar de Chinese politiek zichtbaar. Voortbordurend op deze Politieke Pop Art met haar vereenvoudigde stijl en integratie van Westerse symbolen, ontwikkelden de Luo Brothers een persoonlijke vorm van Gaudy Art *). Met veel humor verheerlijkt dit trio de slechte smaak, waarbij kitsch tot kunst wordt verheven.

Performance Art
Hoewel Politieke Pop Art in het Westen enorme successen boekte, bleek haar tegenhanger, de Performance Art, in een aantal opzichten veel interessanter. Performance Art is in de eerste plaats niet gericht op politieke verwijzingen en dus veel vrijer van onderwerp. Terwijl Politieke Pop Art vanwege haar verwijzingen nog gekenmerkt wordt door typische elementen uit de Chinese politiek, doet Performance Art in principe veel minder Chinees aan. Wanneer Performance Art een herkenbaar Chinees karakter heeft dan is dat enkel omdat de kunstenaar zich bewust zo heeft willen uitdrukken. Bovendien is Performance Art, vanwege haar uitvoering, vaak ongeschikt voor het commerciële circuit. Als zodanig bevrijdt het genre zichzelf van een aantal strikte beperkingen en heeft het de kans verder te evolueren in de richting van een meer experimentele, avant-gardistische en dynamische kunst.

Zhang Huan 12 square meter

De onbetwiste vader van de Chinese Performance Art is Zhang Huan. In 1994 voerde hij twee performances uit die even shockerend als spectaculair waren. In 12 m² zit Zhang ingesmeerd met visolie en honing, naakt op een bloedhete, openbare toilet in Peking.
Terwijl zijn lichaam ten prooi valt aan hordes insecten, blijft de kunstenaar een uur lang onbeweeglijk zitten om zich daarna af te spoelen in een nabij gelegen meer.(zie foto) Doel van deze performance was het verkennen van de grenzen van het menselijk lichaam en het testen van het eigen uithoudingsvermogen.

Eenzelfde idee lag ten grondslag aan de performance die hij een maand later hield: 65 kg. Dit keer hangt Zhang een uur lang, ingesnoerd in zware, metalen kettingen, horizontaal aan het plafond. Zijn bloed druppelt langzaam op een gloeiende plaat onder hem en verspreidt na verbranding een vervreemdende geur in de ruimte.
Foto: Zhang Huan '12 square meters', performance, 1994

Zhangs voorbeeld werd nagevolgd door o.a. Song Dong die in de winter van 1996, veertig minuten lang onbeweeglijk op het bevroren Tiananmen Plein ging liggen. Toen hij opstond gaf alleen een dun laagje ijs nog aan waar hij gelegen had, tot ook dat de volgende ochtend verdween. Wilde Song Dong hiermee verwijzen naar de vluchtigheid van het bestaan? Of doelde hij meer specifiek op de vergankelijkheid van hedendaagse kunst?

Jongste generatie: minder politiek
Dit genre van performances, video's en installaties wordt tot op heden verfijnd, vernieuwd en verder uitgebouwd door een jonge generatie, briljante, Chinese kunstenaars. Ze zijn opgegroeid in het post-Mao tijdperk en bijgevolg veel minder begaan met de nationale politieke geschiedenis. Bovendien zijn ze vertrouwd met de Westerse ideeën en producten die ondertussen een wezenlijke rol spelen in de Chinese samenleving. Het gaat om Xu Zhen, Yang Zhenzhong (zie foto), Yang Fudong, Ding Yi, Zhen Guogu, Feng Mengbo, en vele anderen. Opvallend is dat onder de meest vooraanstaande leden van deze generatie ook een flink aantal vrouwelijke kunstenaars gerekend kunnen worden: Chen Lingyang, Liang Yue, Kan Xuan, Zhou Yi, Cui Xiu Wen, etc.

Yang Zhenzhong

Foto: Yang Zhenzhong 'Light and Easy', fotografie, 2002./ met dank aan Shanghart

Deze nieuwe generatie is zo rijk aan talent dat het hier onmogelijk is om al haar leden afzonderlijk te bespreken.
De ontwikkeling die de Chinese kunst als geheel in de afgelopen jaren heeft doorgemaakt, komt overigens duidelijk tot uiting in vier grote tentoonstellingen die de Chinese kunstwereld een enorme impuls hebben gegeven: Art For Sale (Shanghai, 1999), Post-Sense Sensibility (Beijing, 1999), Fuck Off (Shanghai, 2000) en Twins (Shanghai, 2002).
De eerste tentoonstelling, Art for Sale, werd gehouden in een warenhuis, verwijzend naar de moderne consumptiemaatschappij. 33 kunstenaars toonden op deze "kunst-supermarkt" hun, soms ingeblikte, werk. Compleet met catalogus in de vorm van een reclamefolder en Song Dong als gele warenhuismascotte (Mr. Banana) werden de producten, lees: kunstwerken, aangeprezen.

Grenzen van de kunst
Post-Sense Sensibility en Fuck Off, werden gehouden in respectievelijk de kelder van een appartementengebouw in Beijing en Eastlink Gallery in Shanghai. Beide, zéér controversiële, tentoonstellingen verkenden de grenzen van kunst en menselijkheid. Als kunst zich in de marge van het aanvaardbare bevindt, waar trekt de mens zich dan van nature terug?
Wat is het dat men niet wíl of kan aanzien: de menselijke arm die Zhu Yu aan het plafond hing in die Beijingse kelder? Of was het veeleer het bed van Sun Yuan waarop een blok ijs lag met daarin een afgehakt mannenhoofd en het lijkje van een doodgeboren kind? Dat het fatsoen nog veel verder kan worden overschreden, bewees Zhu Yu tijdens Fuck Off in Shanghai. De kunstenaar legde zonder trucage een performance vast, waarin hij een doodgeboren foetus achtereenvolgens schoonmaakt, kookt, snijdt, netjes op een bordje legt en tenslotte opeet. Of dergelijke activiteiten tot kunst of kannibalisme behoren, of deze kunst aanvaardbaar is en of dit in strijd is met de menselijke waardigheid, is een discussie eindeloos gevoerd kan worden. De functie van deze tentoonstellingen was echter om de mens te confronteren met een aantal fundamenteel, menselijke waarden en daar is men wonderwel in geslaagd.

Het indrukwekkende Twins tenslotte, werd gehouden tijdens de opening van de vierde Shanghai Biënnale en was gebaseerd op de idee dat ieder werk verwijst naar een volgend. Het vervreemdende traject dat hieruit voorvloeide werd versterkt doordat ook de bezoekers zelf weerspiegeld werden - door acteurs, die hen in een parallelle gang achtervolgden. Om zelfs een flexibele ruimte te creëren, duwden verscheidene assistenten voortdurend valse pilaren heen en weer waardoor de locatie in een staat van constante verandering verkeerde. Twins is chronologisch de laatste en waarschijnlijk meteen de meest interessante tentoonstelling van de vier geweest.

In amper 30 jaar is China dus vanuit een Cultureel Revolutionair vacuüm opgeklommen tot een land met een respectabele moderne en hedendaagse kunstgeschiedenis. Chinese kunst is dynamischer en vernieuwender dan ooit en speelt een cruciale rol in de internationale kunstwereld. Bovendien heeft China haar eigen bruisende kunstcentra in o.a. Beijing, Shanghai en Guangzhou. In deze steden zorgen -naast de Shanghai Biënnale en de Guangzhou Triënnale-, vooruitstrevende galerieën, avant-gardistische culturele centra en gloednieuw opgezette musea voor de promotie van hedendaagse kunst.

De nieuwe generatie is aan zet, en gezien hun leeftijd (de meesten zijn twintigers) kunnen we in de nabije toekomst nog veel verwachten. Het ziet er naar uit dat we nog maar aan het begin staan van "de Chinese moderne en hedendaagse kunst".

*)dit is geen precieze benaming, maar er is geen beter alternatief voor deze stroming behalve "post-Cultural Revolution Utopia". Die naam is bedacht door Michel Nuridsany, expert op gebied van Chinese kunst maar ik vind het een weinig fraaie en bovendien omslachtige titel.

Over de auteur van dit artikel:
Nina Oeghoede studeerde filosofie in Gent en werkte voor het Van Abbemuseum in Eindhoven. Voorts werkt  zij voor Eastlink Gallery in Shanghai.

Links:

Zhang Xiaogang Tian an menOp internationale veilingen brengen werken soms hoge bedragen op, zoals dit olieverf schilderij van Zhang Xiaogang: 'Tian'an Men' (1993):  2,3 miljoen USD bij Christie's Hong Kong in november 2006.

Lees ook het artikel over de populariteit van hedendaagse Chinese kunst op de site van de BBC (feb.'08)

 

(okt.'09) Op WSJ een artikel over de opmars van de hedendaagse kunst in China de afgelopen jaren.Kunstenraas genieten meer vrijheid dan bv schrijvers.

(okt. '08) Ligt het aan de financiele crisis, of is de hausse in Chinese kunstverkopen voorbij? De veiling van Sotheby's in Hongkong afgelopen zaterdag had 'magere resultaten'. Het hoogste bedrag werd gehaald voor het schilderij van Zhang Xiaogang: 'Bloodline: Big Family No.1', 2,97 usd. In mei dit jaar ging op de rivaliserende veiling van Christie's het duurste schilderij nog weg voor 9.7 miljoen usd (een werk van Zeng Fanzhi. Van de 49 aangeboden kunstwerken bleven er 19 onverkocht.



Laatst gewijzigd op: 25-5-2010
 
Gerelateerde pagina's  
29 jan-23 mrt.: Expositie Stars of China, Amstelveen
5 sept.-14 feb.24 jan.'10 Expositie Red Storm, Chinese kunst Enschede
6 juni t/m 11 sept.: Expositie Den Haag onder de Hemel
Agenda: China Contemporary, enkele foto's
Agenda: XianFeng, Scheveningen
Agenda:Expositie Food for Thought ('99)
hedendaagse kunst: Galerieen Shanghai
Mao-beeld van avantgardekunstenaars Gao
T/m 21 sept. '14: Focus Beijing, Museum Boijmans, Rotterdam
t/m 28 aug.: Facing China, Singer Museum, Laren
tot 4 jan. 2015: Dai Hanzhi, 5000 artists, Rotterdam
 
Reacties op deze pagina reageren op artikelreageren
 
monica scheepers 18-10-2012
Wat zou het leuk zijn als ook Nederlandse kunstenaars hun werk in China kunnen tentoonstellen. Waar kan een moderne sculpture artist dan bij terecht?

MW 25-10-2011
F4, staat voor famous 4
veel gebruikte term zeker voor popsterren, acteur van drama series, maar blijkbaar dus ook voor kunstenaars.
Sylvie 03-01-2009
Wang Guangy, Zhang Xiaogan, Fang Lijun en Yue Minjun worden samen de contemporary art "F4" genoemd omdat ze zo'n hoge prijzen halen. Maar waar verwijst die F4 naar?
hans 02-03-2008
jan, gewoon even een foto van die handtekeningen in het chinees mailen naar de red gate gallery, ze spreken daar perfect engels.
Jan Leune 12-05-2007
In september 1992 heb ik twee niet-traditionele schilderijen gekocht in de toen pas geopend Red Gate Gallery. Op beide schilderijen staat uiteraard wel de handtekening van de betreffende schilder, maar het papier met hun naam (in westers handschrift) en achtergrond ben ik kwijt geraakt bij een verhuizing. Hoe zou ik er achter kunnen komen wie de betreffende schilders zijn?

Gastpagina's

VNC Asia Travel - al 35 jaar
Dé China specialist!
Jouw Chinareis
Stichting EuSino
DimSum reizen
China online reizen
China Minority Travel
WondersofYunnan
Chinese Kookworkshop
Massage in Eindhoven
Chinees leren in Beijing



In de spotlights:


Op zoek naar een passend relatiegeschenk voor uw zakenreis naar China of Taiwan? Fotoboek Holland of Amsterdam in het Chinees. Fraai uitgegeven en makkelijk mee te nemen, zie webshop Zaiton.nl

Uw bedrijf in de spotlights?
Handig voor korte acties zoals nieuw bedrijf of aanbiedingen. Max. 20 woorden. Lees hier meer..!

advertenties cultuur


Veel boeken uit eigen import





Het weer in Beijing