adverteren     onze diensten     Twitter     contact     disclaimer     privacy     redactiestatuut     over Geledraak.nl     sitemap  
 
 
Cultuur & geschiedenis 
artikel doorsturen  

Deze week op televisie
China op TV en radio
Lees de tv tips voor de komende week op de
tv tips pagina.

Chinese popmuziek – hoeveel weten wij hier in het westen eigenlijk van? De liedjes in het Chinees restaurant klinken in westerse oren allemaal hetzelfde, en rock? Cui Jian, dat was toch degene die optrad voor studenten op het Tiananmenplein in 1989?
Jeroen Groenewegen werd sinoloog met een afstudeerscriptie over Chinese popmuziek en is hier nu bezig op te promoveren. Geledraak heeft hem gevraagd een uitgebreid overzicht te schrijven.
Lees hieronder meer over de bloedmooie meisjes van De Heldere Maan in Shanghai van de jaren dertig, Teresa Teng, die in Taiwan en China ook na haar dood nog altijd uiterst populaire is, de canto- en mandopop, en de vraag of de Beijingse rockartiesten wel zo politiek bezig waren/zijn als wij weleens denken.

Chinese popmuziek - een overzicht
Door © Jeroen Groenewegen, jan. '06

Het Amsterdam China Festival heeft het Nederlandse publiek opnieuw in aanraking gebracht met de Chinese cultuur, waaronder Chinese popmuziek. Onder andere de optredens op 13, 14 en 15 oktober 2005 in Paradiso en Melkweg waren een aanvulling op de popmuziek van de afhaalchinees.
In een ander artikel op deze site vraagt Nina Oeghoede zich af hoe Chinees hedendaagse Chinese kunst is. Bij popmuziek kunnen we hetzelfde vragen: hoe Chinees is Chinese popmuziek. Immers, veel Nederlanders klinkt Chinese pop helemaal niet exotisch in de oren.

Nou ga ik hier niet betogen dat Chinese pop heel Chinees of exotisch is. Chinese popmuziek is van meet af aan een heel internationaal verhaal, dat zich afspeelt in hele verschillende steden, zoals Shanghai, Hong Kong, Taipei en Beijing. Over welk China hebben we het eigenlijk?

Zhou Xuan’s Nachtelijk Shanghai
Dat internationale verhaal begint in het Shanghai van de jaren dertig van de vorige eeuw. Door de aanwezigheid van Europese concessie-wijken had Shanghai een heel cosmopolitisch karakter, een bloeiende economie en een uitdagend uitgaansleven met danszalen en bioscopen. Deze ontluikende cultuur leverde de stad de bijnamen ‘het Parijs van het oosten’ en ‘de hoer van het oosten’ op.

Componist Li Jinhui *) pionierde er met zijn zang- en dansgezelschap De Heldere Maan (Mingyue gewutuan). Het gezelschap bestond uit jonge, bloedmooie meisjes die Li Jinhui’s mix van lichte jazzklanken, Chinese volksmelodieën en teksten in het Mandarijn vertolkten. Dat Li Jinhui het wijdverbreide Mandarijn boven het lokale Shangainees verkoos, maakt zijn muziek het begin van de commerciële mandopopindustrie (mandopop is popmuziek in het Mandarijn Chinees).
Zhou Xuan was een van Li Jinhui’s bloedmooie meisjes. Ze was elf toen ze in 1931 bij De Heldere Maan kwam, en de Japanners Manchurije innamen. Toen ze een jaar later debuteerde, bombardeerde Japan Shanghai. In deze woelige tijd groeide Zhou Xuan uit tot een van de meest succesvolle zangeressen. Dat kwam mede door het opkomende medium film. De sterke relatie tussen muziek en film in dit vroege stadium is waarschijnlijk een erfenis van Chinese opera. Tussen 1937 en haar dood in 1957 speelde Zhou Xuan in 42 films en nam ze 211 nummers op, waarvan er 114 in die films verschenen. Nachtelijk Shanghai (Ye Shanghai), Wanneer Komt Meneer Terug (Heri Jun Zailai) en Zangeres Aan Het Einde Van De Wereld (Tianya Genü) zijn klassiekers.

Zhouxuan
Zhouxuan in 'Straatengelen'

Zangeres Aan Het Einde Van De Wereld komt uit de film Straatengelen (Malu Tianshi, 1937), een doorbraak voor linkse intellectuelen met het westerse en bourgeoisie medium cinema. Het verhaal en de muziek verschillen eigenlijk niet veel van andere films uit deze tijd. Zhou Xuan betreurt nog steeds de afwezigheid van haar geliefde, maar nu is deze aan het front, waar hij deelneemt aan Heroïsche Strijd.

Voordat de Communisten in 1949 de Volksrepubliek China stichtten, verhuisden de muziek- en de filmindustrieën naar Hong Kong, en Taipei. De Communistische Partij deelde kunst een functie toe, verwierp de in hun ogen escapistisch of pornografische mandopop, en centreerde de media in Beijing.

Het eigen van Hong Kong en Taiwan
In de loop van de jaren 1960 deed de televisie haar intrede. In Hong Kong begon TVB Jade met het maken van soapseries in het Cantonees. De openingsliedjes van deze series werden al snel in het Cantonees gezongen. Deze cantopop bestond veelal uit covers van Japanse hits met nieuwe teksten, en klonk veel hipper dan de mandopop van die tijd. Cantopop verdrong de mandopop dan ook.

Deze ontwikkeling werd versterkt door de geslotenheid van het vasteland tijdens de Culturele Revolutie (1966-1976) en het ontstaan van een Hong Kongse identiteit. Sam Hui (Xu Guanjie) en Roman Tam (Luo Wen) ontpopten zich in het begin van de jaren 1970 tot de eerste supersterren van de cantopop, gevolgd door Anita Mui (Mei Yanfang), Leslie Chueng (Zhang Guorong) en Alan Tam (Tan Yonglin) in de jaren 1980.

Ook in Taiwan zocht men naar een identiteit. Daar legde de Nationale Partij allerlei beperkingen op aan populaire en lokale cultuur, terwijl de tradities meegenomen van het vasteland in 1949 een voorkeursbehandeling kregen. Ook hier stokte de ontwikkeling van de mandopop; de jeugdcultuur werd gedomineerd door wat de Amerikaanse soldaten, die er vanwege de oorlog in Vietnam gelegerd waren, meebrachten of verlangden.

De Campus Liederen waren hierop een reactie, en op de internationale politiek, waarin Taiwan zich niet serieus genomen voelde. De beweging werd roemrijk ingezet door Li Shuang-tse (Li Shuangze) die in 1976 een optreden met covers van Westerse popmuziek afbrak door het podium op te klimmen, een colafles kapot te gooien en te schreeuwen: “Waarom is alles Westerse muziek! Waar zijn onze eigen nummers?” Li Shuang-tse en andere Taiwanese studenten zongen protestliederen in het Mandarijn, beïnvloed door westerse folk, zoals Bob Dylan, met gebruik van lokale muzikale tradities.
Luo Ta-yu (Luo Dayou) beëindigt enerzijds met zijn album Chih Hu Che Yeh (Zhi Hu Zhe Ye) uit 1982 de beweging door de gekunstelde folkpositie te bekritiseren en te vervangen door het directere rockgeluid, anderzijds erft hij de kritische houding en de nadruk op eigenheid van de beweging, en zijn songs als de Liefdeslied-serie (Lien-ch’u, Lianqu) de beweging representatieve Campus Liederen.

Zijn deze Hong Kongse en Taiwanese identiteiten eigenlijk wel Chinees te noemen?

Teresa Teng! Teresa Teng!
Hoewel de popmuziek van Taiwan, Hong Kong en vasteland China verschillen, zijn ze ook op vele manieren verbonden. Dat werd onder andere duidelijk toen in 1978 het vasteland China haar deuren opende en het Chinese Volk de popmuziek uit Hong Kong en Taiwan met open armen onthaalde. Alle hierboven genoemde muziekanten waren populair, maar Teresa Teng (Teng Li-chun, Deng Lijun) creëerde een ware hetze.
Teresa Teng
Verzamelcassette van Teresa Teng

Teresa Teng’s ouders waren in 1949 met de Nationale Partij naar Taiwan gegaan, en Teresa begon haar carrière dan ook met zingen van volkswijsjes en mandopop in de tradities van het vasteland. Een aantal van haar meest populaire nummers zijn covers van Zhou Xuan, zoals Wanneer Komt Meneer Terug. Toen deze door de Communisten als onbetamelijk bestempelde muziek in de loop van de jaren 1980 op het vasteland immens populair werd, zorgde dat eerst voor censuur en daarna voor hernieuwde interesse voor Zhou Xuan’s originele muziek. Tien jaar eerder was Teresa Teng een rijzende ster aan het mandopopfirmament, en trad ze op in Taiwan, Singapore, Hong Kong, Maleisië en Indonesië. In 1973 jaar overtuigde Polydor Japan de twintigjarige Teresa Teng om de overstap naar Japan te wagen. Daar ontwikkelde ze zich onder professionele begeleiding tot een superster in heel Oost Azië. Bij haar onverwachte dood in 1995, liet Teresa een omvangrijk en afwisselend oeuvre na, met hits in het Taiwanees, Mandarijn, Cantonees, Japans en Engels die nog steeds populair zijn.
Verruimende cantopop
Zoals velen, begon Faye Wong (Wang Fei, Wang Jingwen) met het zingen van Teresa Teng’s hits. In 1988 verruilde Faye haar geboortestad Beijing voor Hong Kong, waar ze onder professionele begeleiding in 1992 haar eerste hit scoorde met Licht Kwetsbare Vrouw (Rongyi Shoushangde Nüren), een cover van de Japanse Nakajima Miyuki. Vanaf 1994 neemt ze langzaam afstand van de traditionele cantopop en ontwikkelt ze een eigenwijs geluid, met invloeden van The Cranberries, Tori Amos en de rockscene in Beijing (zie volgende sectie). Waar Faye eerste vooral in het Cantonees zingt, brengt ze in deze periode veel songs in beide talen uit, om uiteindelijk overwegend op het Mandarijn over te gaan.

Faye Wong
Faye Wong’s album Scenic Tour (Chang You, 1998), van de fansite www.afaye.com.

Cantopopsterren zoals Anita Mui namen in de loop van de jaren tachtig al meer Mandarijn versies op. Die trend zette zich door via de uiting van medeleven met de slachtoffers op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989, naar de jaren 1990 in de muziek van Faye Wong en de Vier Hemelse Koningen van de cantopop: Aaron Kwok (Guo Fucheng), Leon Lai (Li Ming), Andy Lau (Liu Dehua) en Jacky Cheung (Zhang Xueyou). Deze sterren vergrootten daarmee hun markt, een ontwikkeling die versneld werd door de Azië crisis (1997-1998) . Andy Lau’s Chinees (Zhongguoren) bezingt de eenheid van alle Chinezen; het is een toppunt van toenadering naar Mandarijn-sprekend China. Die song was dan ook onderdeel van de ceremonie op 1 Juli 1997 die de teruggave van Hong Kong markeerde.

De Vier Hemelse Koningen zijn naast zangers ook acteurs, en verschijnen in vele soap-series en films. De relatie tussen beeld en geluid, altijd al prominent in Chinese popmuziek, leek sterker dan ooit, mede door technologische ontwikkelingen. Ten eerste groeide het televisiebezit exponentieel in deze periode; televisieprogramma’s zoals de special tijdens Chinees nieuwjaar op CCTV bereikten astronomische kijkcijfers. Daarnaast was er de groeiende populariteit van karaoke sinds de jaren 1980, die bovendien de oude relatie tussen popmuziek en prostitutie terugbracht.
De vervanging van cassettes door CDs begin jaren 1990 en de achtereenvolgende introductie van VCD (1993) en DVD (1996) zorgden voor een verdere verspreiding van Chinese popmuziek (thuiskaraoke) enerzijds, maar intensiveerde ook het probleem van het illegaal kopiëren. Internet, dat vooral in de tweede helft van de jaren 1990 opkwam, heeft eenzelfde dubbelheid.

De muziekindustrie in China, Hong Kong en Taiwan loopt veel geld mis door het tomeloze illegaal kopiëren, en derft inkomsten via televisieverschijningen, merchandise en optredens. Al sinds het begin van de jaren 1980 was in Hong Kong de gewoonte ontstaan om reeksen van concerten te geven – ware multimedia spektakels: sommige sterren traden wel dertig dagen aan een stuk op in het Hong Kong Colosseum (capaciteit van 12.500).

Broeder, dat je rock maakt, wat heeft dat nou voor zin?
De rockscene in Beijing heeft westerlingen altijd tot de verbeelding gesproken. Vooral de studentenprotesten in 1989 hebben rockmuziek en politiek samengesmolten. Dat is maar ten dele terecht.

Cui Jian debuteerde in 1986, in 1989 rees hij tot rockster. Politieke omstandigheden speelden daar zeker een rol bij. Vooral zijn Met Lege Handen (Yi Wu Suo You) sloot aan bij de sentimenten van de studenten, en vormde samen met het patriottistische Afstammelingen van de Draak (Longde Chuanren) van de Taiwanees Hou Te-chien (Hou Dejian) en de Internationale (Guoji Ge) de soundtrack van de bezetting van het Plein van de Hemelse Vrede. Vervolgens werd Cui Jian een soort barometer voor de houding van de Communistische Partij ten opzichte van rock: gedurende de jaren 1990 mocht hij soms wel, dan weer niet optreden. In deze periode vertegenwoordigde rock in de media opstandigheid en westerse vrijheidsidealen.

Maar het zou onterecht zijn om Chinese rockmuziek terug te brengen tot politieke stellingname. In de eerste plaats hebben we het over muziek en niet over politieke pamfletten. Veel nummers, waaronder het bovengenoemde Met Lege Handen, zijn liefdesliedjes – politieke betekenis ligt niet aan de oppervlakte, en is vaak dubbelzinnig. Veel rockbands zoals Black Panther (Hei Bao) en het Hong Kongse Beyond (Chaozai) leggen zich toe op mainstream rock, andere bands houden zich bezig met klankexperimenten – is dat politiek te noemen?

Daarnaast is patriottisme een terugkerend onderdeel van Chinese rock. Ook hier heeft Cui Jian de toon gezet, maar ook de metal van Tang Dynastie (Tang Chao), de funk van De Meester Zegt (Zi Yue) en, meer recentelijk, de folkrock van Tweedehands Roos (Second Hand Rose, Ershou Meigui, onlangs in Paradiso te horen) zijn voorbeelden. Deze hang naar een ‘eigen’ Chinese rockmuziek is ingegeven door de nadruk op authenticiteit die bij nou eenmaal bij rock hoort, maar ook door vaderlandsliefde. Dit maakt dat de tegenstelling tussen rock en de natiestaat lastig vol te houden is.

 Tweedehands Roos in Paradiso, okt 05, foto © Maikel Liem
Tweedehands Roos in Paradiso. De titel van deze sectie is de openingszin van het debuutalbum van Second Hand Rose. Foto genomen door © Maikel Liem.

Tenslotte is China na 1989 bepaald niet stil blijven staan. Jongere generaties voelen zich nauwelijks verbonden met de jaren 1980. De scene is ook gevarieerder geworden. Zo zingen Chinese punkbands zoals Brain Faillure (Nao Zhuo) en Subs (onlangs in Melkweg te horen) overwegend in het Engels, en voelen zich nog het meest verwant met The Sex Pistols, die dan weer niet bepaald apolitiek waren.

Glocalisering **) in de jaren 2000 Na de immens populaire Taiwanese TV-serie Vallende Sterren Tuin (Liu-hsing Huayuan, Liuxing Huayuan), vormden vier hoofdrolspelers de boyband F4 en scoorden in 2003 hits in heel Oost Azië. Het Idols-achtige Mongoolse Koe Yoghurt Super Vrouwenstem (Mengniu Suannai Chaoji Nüsheng) trok in 2005 recordaantallen kijkers en werd prompt aangegrepen als voorbeeld van SMS-democratie in Communistisch China. De invloed van televisie blijft in de nieuwe eeuw onverminderd sterk. En dankzij internet en de rijzende welvaartsstandaard lijken de verschillen tussen de muziekculturen van Beijing, Taipei, Hong Kong en Singapore te slinken. De Taiwanese rapper Jay Chow (Chou Chieh-lun, Zhou Jielun) en de Hong Kongse meidengroep Twins zijn slechts enkele helden van Nieuwe Tijd.

Tot slot een disclaimer. Ik heb het hier vooral over mainstream Chinese popmuziek gehad. Veel musici heb ik daarbij niet kunnen noemen. Ik stel me open voor aanvullingen en opmerkingen (e-mail)

Daarnaast lijk ik op deze manier al een zekere eenheid te suggereren. Is dat wel terecht? Ik wil zowel de verbondenheid als de verschillen van de popmuziek van Hong Kong, Taiwan en het vasteland China erkennen. Dankzij nostalgie naar Mao’s tijd scoorde Dao Lang in 2004 hits op het vasteland met songs als Salaam Voorzitter Mao (Salamu Mao Zhuxi).
In Hong Kong zorgt nostalgie naar de tijd voor 1997 voor hernieuwde populariteit van oude cantopop. In Taiwan is vooral tegen het eind van de jaren 1990 een beweging ontstaan die zich afzet tegen het vasteland en het Mandarijn; Wu Bai’s pop in het Taiwanees en de Hakka folk van Werk Uitwisseling (Chiao-kung, Jiaogong) zijn welluidende voorbeelden.

Over de auteur van dit artikel:
Jeroen Groenewegen studeerde Talen en Culturen van China in Leiden, waar hij nu aan het CNWS aan zijn proefschrift over Chinese popmuziek werkt. Hij is ook betrokken geweest bij de organisatie van het Amsterdam China Festival. U kunt Jeroen bereiken per e-mail

*) Internationale artiestennamen zijn gebruikt waar deze algemeen geaccepteerd zijn. In alle andere gevallen heb ik de namen en titels van nummers of albums of vertaald naar het Nederlands, of geromaniseerd. Als het om artiesten van het vasteland gaat dan volgens Hanyu Pinyin (zonder toontekens) en waar het om Taiwanese artiesten gaat gebruik ik Wade-Giles, herkenbaar aan tussen-streep-jes (en voeg ik pinyin tussen haakjes toe).

**) met ‘glocalisering’ bedoel ik dat globalisering niet in conflict is met localisering. Chinese popsterren zoeken hun eigen (lokale) plaats in een groter geheel (Azie, de wereld).

Links:



Laatst gewijzigd op: 25-5-2010
 
Gerelateerde pagina's  
Rockzangers: geen politiek engagement
 
Reacties op deze pagina reageren op artikelreageren
 
Wilco van Soest 23-08-2006
TIP: www.cuijian.com

Gastpagina's

VNC Asia Travel - al 35 jaar
Dé China specialist!
Jouw Chinareis
Stichting EuSino
DimSum reizen
China online reizen
China Minority Travel
WondersofYunnan
Chinese Kookworkshop
Massage in Eindhoven
Chinees leren in Beijing



In de spotlights:


Op zoek naar een passend relatiegeschenk voor uw zakenreis naar China of Taiwan? Fotoboek Holland of Amsterdam in het Chinees. Fraai uitgegeven en makkelijk mee te nemen, zie webshop Zaiton.nl

Uw bedrijf in de spotlights?
Handig voor korte acties zoals nieuw bedrijf of aanbiedingen. Max. 20 woorden. Lees hier meer..!

advertenties cultuur


Veel boeken uit eigen import





Het weer in Beijing